Stan kardiologiczny i metaboliczny a nowotwór krwi lub układu chłonnego
Pacjent z rozpoznanym nowotworem hematologicznym, który kwalifikuje się do leczenia onkologicznego powinien być zdiagnozowany w zakresie ogólnego stanu zdrowia i funkcji kluczowych narządów: serca, wątroby, płuc, nerek, układu endokrynologicznego… Powinien wykonać kontrolne badania czynnościowe dotyczące tych narządów (EKG, bilirubina całkowita, kreatynina, e GFR, TSH, spirometria) i parametry metaboliczne ( glikemię, lipidogram, kwas moczowy w surowicy, homocysteinę..).
Większość terapii onkologicznych obciąża bowiem te narządy i pogarsza kontrolę metaboliczną organizmu.
Właściwe przygotowanie-wyrównanie dysfunkcji- przed leczeniem onkologicznym, pozwala uniknąć groźnych powikłań i przerw w terapii ratującej życie. Pozwala doprowadzić ją do końcowego etapu, czyli osiągnięcia remisji choroby.
Szczególnego nadzoru wymagają pacjenci, który przebyli zawał serca, udar mózgu, u których występują zaburzenia rytmu serca i trudno kontrolowane nadciśnienie tętnicze. Sytuację pogarsza też cukrzyca i zaburzenia lipidowe.
Jak radzić sobie z kardiotoksycznością i zaburzeniami metabolicznymi wywoływanymi przez działania leków hematologicznych?
Przede wszystkim należy wykonać konsultację kardiologiczną przed rozpoczęciem leczenia i ocenić stan układu krążenia oraz potencjalne ryzyko powikłań planowanego leczenia (pacjent powinien przekazać pisemną informację od leczącego hematologa o rodzaju planowanej terapii np. chemioterapii, immuno-chemioterapii czy immunoterapii lub terapii celowanych) Przy stwierdzeniu obciążeń kardiologicznych lub przy dużym ryzyku rozwinięcia się toksyczności sercowo-naczyniowej w trakcie leczenia onko-hematologicznego konieczne jest stałe monitorowanie pacjenta przez kardiologa w trakcie leczenia i po jego zakończeniu.
Ryzyko szkodliwego wpływu leczenia onkologicznego na serce i układ krążenia oraz powikłania metaboliczne
- zły stan funkcji układu krążenia przed rozpoczęciem terapii onkologicznej
- duże ryzyko kardiotoksyczności planowanego leczenia onkologicznego
- brak monitorowania stanu kardiologicznego podczas prowadzonej terapii
ZALECENIA:
1. zdrowy sposób odżywiania się
- ograniczenie spożywania produktów wysoko przetworzonych (np. gotowych do jedzenia tylko po podgrzaniu)
- unikanie cukrów prostych ( słodzone napoje, cukierki, bardzo słodkie owoce np. winogrona)
- unikanie produktów o dużej zawartości tłuszczu ( kiełbasy, boczek, parówki…)
- spożywanie większej ilości owoców i warzyw ( świeże – dokładnie myte, lub obierane ze skórki ewentualnie gotowane m.in. na parze lub duszone)
Nie zalecamy terapii odchudzających w trakcie leczenia onkologicznego. Konsultacja dietetyczna i plan odchudzania wskazany do realizacji po zakończeniu leczenia onkologicznego !
2. aktywność fizyczna dostosowana do możliwości pacjenta
do 3 godzin tygodniowo
do 3 kwadransów dziennie,
nie codziennie
3. ograniczenie, a najlepiej zaprzestanie palenia tytoniu, dotyczy to również biernego palenia papierosów
4. Ograniczenie ,a najlepiej zaprzestanie spożycia alkoholu w trakcie terapii onkologicznej
5. Systematyczne przyjmowanie leków zaleconych przez innych specjalistów , ale informowanie hematologa o wszystkich przyjmowanych lekach, o zmianach dawek, o zmianach preparatów, o zmianach pory przyjmowania leków – z uwagi na możliwe interakcje lekowe
Do oceny stanu kardiologicznego przede wszystkim wykorzystujemy badania nieinwazyjne – elektrokardiogram – EKG spoczynkowe i echokardiografię – UKG oraz badania z krwi: enzymy uszkodzenia serca – AlAT, AspAT, CK, Troponina czy tzw. peptydy natriuretyczne BNP lub NT- proBNP. Przy stwierdzeniu nieprawidłowości poszerzamy diagnostykę o EKG wysiłkowe, Holter EKG, Holter RR, TK serca, MR serca i inne badania zalecone przez kardiologa.
Przed rozpoczęciem terapii warto sprawdzić stan metaboliczny organizmu – wykonać krzywą cukrową, badania w kierunku insulinooporności, hemoglobinę glikowaną. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowych wyników tych badań- skonsultować się z diabetologiem.
Czynniki zwiększonego ryzyka kardiotoksyczności i powikłań metabolicznych podczas leczenia nie związane bezpośrednio w leczeniem:
- wiek, płeć , czynniki genetyczne – brak realnego wpływu pacjenta na te czynniki
- Już obecna choroba kardiologiczna – pacjent ma częściowo wpływ na ten czynnik poprzez systematyczność kontroli i leczenia kardiologicznego
- wcześniejsze kardiotoksyczne leczenie – w tym onkologiczne – brak aktualnego wpływu na ten czynnik ryzyka
- czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego – nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zaburzenia lipidowe – pacjent ma wpływ na prawidłową kontrolę chorób współistniejących
- czynniki ryzyka związane ze stylem życia- dieta, nikotynizm, alkohol, aktywność fizyczna – pacjent ma realny wpływ na te czynniki
Jakie objawy przed i w trakcie leczenia onkologicznego powinny skłonić nas do pilnego kontaktu z kardiologiem, a nawet z SOR?
- ból /dyskomfort w klatce piersiowej
- duszność przy niewielkim wysiłku lub/i w spoczynku
- pogorszenie tolerancji wysiłku
- zasłabnięcia lub/i zawroty głowy, zaburzenia widzenia
- szybka lub nieregularna czynność serca (kołatanie serca/arytmia/tachykardia)
- Obrzęki kończyn dolnych – symetryczne lub asymetryczne
oprac. dr n.med. Elzbieta Morawiec-Szymonik